Personalidade jurídika mak ema ida tantu nu’udar indivíduo no kolektivu ninia susetibilidade (kualifikasaun ida) atu sai sujeitu ba direitu no obrigasaun jurídika sira. Tuir Kódigu Sivil Timor-Leste (KSTL) artigu 63.º, ba ema singular, personalidade jurídika só hetan bainhira moris sai mai no ketak ona husi inan ninia knotak, no ida ne’e nia sei goja to’o mate (KSTL artigu 65º). Ita sei ko’alia kona-ba ema kolektivu nian iha publikasaun seluk.

Direitu saida de’it mak konsidera nu’udar direitu ba personalidade nian? Direitu ba personalidade nian mak direitu sivil sira ne’ebé prezerva individualidade ema idaidak nian, purtantu ita refere ba direitu ba imajen, ba moris, ba naran, ba privasidade, ba onra, no selukseluktan ne’ebé KSTL prevé.
Direitu ba personalidade ne’e inalienável no irrenusiável, katak labele transmite ka fó ka faan tutan fali ba ema seluk ka abandona tiha direitu ne’e tanba essensial tebes ba ema ida iha ne’ebé nia konstitui núkleu ida profundu tebes (artigu 66º KSTL bandu ema ba hahalok ida ne’e), independente husi ninia konxiénsia ka vontade, entaun inklui se de’it iha personalidade jurídika. Iha estudu Teoria Jeral Direitu Sivil nian, protesaun ba personalidade jurídika ne’e mai husi kedas prinsípiu ida iha ne’ebé fó rekoñesimentu ba ema nu’udar umanu no direitu ba personalidade nian.
Se de’it mak bele foti asaun hasoru ema ruma ne’ebé halo violasaun ba direitu ba personalidade nian? Tanba direitu ba personalidade ne’e protejidu iha Kódigu Sivil, entaun iha Artigu 67.º fó ba ema ne’ebé ofendidu atu rekere providénsia adekuada ba violasaun ne’ebé akontese. Se ko’alia at ema-nia naran karik, ema ne’ebé prejudikadu bele rekere atu ema ne’ebé viola husu deskulpa ka ho meius seluk ne’ebé lei espesial sira prevé depende ba iha gravidade ne’bé iha. Até ke ema ne’ebé mate ona de’it ninia direitu ba personalidade ne’e inviolável maske nia la iha ona, nu’udar artigu 68.º prevé, iha ne’ebé membru familía matebian nian iha lejitimidade ka bele uza meiu adekuadu atu defende direitu ne’ebé ofendidu.
Direitu haraik ka atribui personalidade jurídika ba ema atu bele estabelese relasaun jurídika sira iha ne’ebé ninia objektivu mak atu halo satisfasaun ba ninia interesse sira. Personalidade jurídika ne’e iha ligasaun ho direitu fundamental lubuk ida ne’ebé sira-nia orijen mai husi dignidade, liberdade, fraternidade no igualdade ema nian.
Koñese ona personalidade jurídika, labele haluha, hatene mós kapasidade jurídika (bele klike iha ne’e).
- Direitu Privadu no ninia sanak-oan sira
- Direitu Públiku no ninia sanak-oan sira
- Saida mak sala iha ne’e?
- Temátika importante sira iha Propedéutika Direitu.
Leave a Reply