Sé mak Aristóteles? Tanbasá nia importante iha Direitu?

Ema ida ne’e nia naran kuaze mosu iha ramu siénsia barbarak, labele hakfodak tanba nia mós fó kontribuisaun ida signifikante tebes iha estudu Direitu ninian.

Aristóteles (liman loos) ho nia mestre boot Plataun (liman karuk), Pintura ida ne’e koñesidu ho naran Eskola Atenas Nian, pinta husi pintór famozu Rafael (1483-1520).

Aristóteles moris iha Estajira, iha Trákia, Grésia Antiga, iha tinan 385 a.K. no mate iha tinan 322 a.K., mak oan husi Nikómaku, médiku pessoal liurai makedóniu nian, Amyntas III, liurai ne’ebé koñesidu hanesan aman husi liurai Filipe II no liurai Alexandre ninia avó. Bainhira nia idade 16 ka 17 ona, nia ba hela tiha iha sidade Atenas, sidade boot tebes no sentru intelektual no artístiku nian iha Grésia Antigu, iha ne’ebé nia hetan ninia matenek husi mestri boot Plataun. Depoizde ne’e nia ba hanorin iha fatin barbarak, no ema famozu ida ne’ebé nia konsege hanorin mak Liurai Alexandre bainhira sei ki’ik.

Iha tinan 335 a.K. Aristóteles harii rasik ninia eskola ka fatin aprende iha Atenas, iha fatin ida dedika ba maromak Apolo Lykeios, husi ida ne’e mak orijen liafuan Liseu ne’e moris. Husi eskola ida ne’e mak nia haruka nia estudante sira halo peskiza ba área hotu-hotu iha moris, área sira ne’e mesak área sira ne’ebé nia gosta, iha ne’ebé inklui botánika, biolojia, lójika, múzika, matemátika, astronomia, medisina, kosmolojia, fízika, metafízika, istória filozofia nian, psikolojia, étika, teoria polítika no arte.

Aristóteles-nia filozofia mak domina matenek na’in sira husi kontinente Europa dezde sékulu XII no mundu modernu to’o oras ne’e daudaun. Depois? Husi área sira iha leten ne’e Direitu iha ne’ebé? Presiza toma nota katak, se ko’alia kona-ba polítika bele dehan sei relevante, maibé Direitu própriu rasik ita bele hetan iha ne’ebé? Afinal dezde inísiu kedas, bainhira ita ko’alia kona-ba Direitu ita labele hasees husi sosiedade, sosiedade rasik forma husi ema. Haree fali ho óptika ida foun, entre área sira iha leten ne’e ida ne’ebé mak relevante ho ema hanesan objektu ba siénsia? Só botánika, kosmolojia, metafízika ho astronomia karik mak dook uituan husi Direitu ninia esfera, fora husi ida ne’e kuaze relevante hotu kedas iha Direitu ninia ámbitu.

Iha kadeira rua iha estudu Direitu nian mak relevante ho definisaun sira ne’ebé Aristóteles ekspressa, ida mak propedéutika no ida seluk mak introdusaun ba Direitu nian. Maioritáriamente nia ko’alia kona-ba ema-nia natureza, no tanba sá mak relevante ba sosiedade-nia bein-estar no ho ida ne’e mak nia naran bele mosu tiha de’it iha teoria sira ne’ebé ko’alia kona-ba Direitu einjerál.

Leave a Reply