Direitu Subjetivu

direitu subjektivu

Liafuan “direitu” ne’e mai husi lian Latina, nomeadamente husi liafuan “directus” ne’ebé signifika “loos”, “direta” ka “tuir regra”. Termu latin ida-ne’e mai hosi verbu “dirigere”, ne’ebé signifika “dirije”, “loos” ka “lori1” Entretantu, naran ida subjetivu ne’e, refere ba iha ema ka sujeitu.

Iha kontestu Latin klásiku nian, “directus” asosiadu ho ideia kona-ba buat ruma ne’ebé justu ka loos, konseitu ida ne’ebé aliña ho sentidu konformidade nian ba regra no norma sira. Termu ida-ne’e evolui hodi refere ba série norma no prinsípiu sira ne’ebé regula hahalok ema nian iha sosiedade.

Tranzisaun hosi lian Latina ba lian romanxe2 sira, hanesan lian portugés, prezerva esénsia hosi termu ne’e. Iha portugés medievál, uza termu “dereito”, ne’ebé ikusmai evolui ba forma modernu “direito”. Dezenvolvimentu ida-ne’e reflete kontinuidade hosi ideia kona-ba armonia ho saida maka justu no loos, ideia fundamentál ida iha direitu subjetivu (direitu individuál) no Direitu Objetivu (norma jurídika lubuk ida ne’ebé maka governa sosiedade).

Tanba ne’e, Direitu, nu’udar orden jurídika, iha nia konstituisaun refere ba norma lubuk ida ne’ebé regula hahalok ema nian no autoridade públika mak aplika sira. Definisaun ida-ne’e inklui direitu subjetivu, ba kedas abilidade ka podér ema ida nian atu ezije ka hakarak buat ruma hosi ema seluk. Maibé, Direitu Objetivu, ne’ebé refere ba norma lubuk ida ne’ebé sosiedade estabelese atu garante orden no justisa.

Saida mak direitu subjetivu ne’e?

Figura ida ne’e refere ba abilidade ka podér, ne’ebé rekoñese husi sistema jurídika, ne’ebé ema ida iha atu ezije ka hakarak hahalok ruma husi ema seluk. Hahalok ne’e bele pozitivu (halo buat ruma) ka negativu (labele halo buat ruma). Aleinde ne’e, bele ezerse ho livre, individualmente ka liuhosi aktu sira autoridade públika nian (hanesan desizaun tribunál nian), ne’ebé hamosu efeitu sira ne’ebé iha serteza atu aplika ba ema sira seluk (kontraparte).

Figura sira seluk ne’ebé presija koñese

  • Direitu Propriedade: Ida-ne’e maka podér ne’ebé ema ida iha ba sasán materiál sira. Purezemplu, direitu ba rai no direitu ba propriedade intanjivel (hanesan direitu ba propriedade literária ka intelektuál). Ida-ne’e fó direitu ba iha ninia na’in atu uza, goza no jere propriedade ne’e tuir nia hakarak, iha korridor lei nian.
  • Direitu ba Kréditu: Refere ba autoridade ida atu ezije dezempeñu, ne’ebé bele, purezemplu, dezempeñu iha servisu ida nian. Iha sorin seluk, refere mós ba buat ruma, hanesan haruka osan ka sasan seluk. Ida-ne’e asume ezisténsia relasaun jurídika entre kredór, ne’ebé iha direitu atu ezije prestasaun, no devedór, ne’ebé iha obrigasaun atu kumpre ida-ne’e.
  • Direitu Potestativu: Modalidade husi direitu subjetivu nian ida ne’ebé fó podér liuhosi deklarasaun unilateral (ka iha kazu balu liuhosi desizaun tribunál nian) hodi prodús konsekuénsia jurídika sira ba iha ema seluk nian. Ida-ne’e la haree ba kolaborasaun hosi kontraparte hodi produz efeitu, hanesan akontese, purezemplu, iha terminasaun unilateral hosi kontratu ida.

Direitu subjetivu sira iha karakter sira hanesan abilidade ka kbiit ema ida nian atu ezije ka hakarak buat ruma hosi ema seluk. Ida-ne’e iha relasaun metin ho orden jurídika ne’ebé fó lejitimidade no efikásia ba nia. Direitu sira-ne’e fundamentál ba konvivénsia sosiál, tanba sira permite regulamentu relasaun sira entre indivíduo sira, garante protesaun ba interese lejítimu sira, no promove justisa no igualdade iha interasaun umanu sira.

LER EM PORTUGUÊS

  1. hanesan lori karreta ↩︎
  2. lian sira seluk ne’ebé mak kategoriza hanesan lian romanxe mak hanesan: lian española, italianu, fransés, romenu, nst. ↩︎

Leave a Reply