Saida mak responsabilidade sivíl?

Responsabilidade sivil mak obrigasaun atu hadi’a ka selu danu ka prejuízu ne’ebé ema ida halo ba ema seluk. Responsabilidade sivil ne’e nu’udár prinsipiu báziku ida husi Direitu Sivil Timor-Leste nian.  Bainhira ita haree iha Kódigu Sivil, ita sei hahú husi artigu 417.º, tuir tan fali mai, ita sei haree iha artigu barak ne’ebé nia liafuan xave mak é responsável.  

Responsabilidade sivil ne’e kobre área boot, mak hanesan responsabilidade kontratual no mós responsabilidade ekstrakontratual. Responsabilidade kontratual mak responsabilidade hotuhotu ne’ebé rezulta husi la kumpri (inkumprimentu) obrigasaun sira ne’ebé hatuur ona iha kontratu ka iha negósiu unilaterál sira ou iha lei rasik; entretantu responsabilidade ekstrakontratual mak responsabilidade ne’ebé resulta husi violasaun ba direitu absolutu ou prátika ba hahalok ruma ne’ebé maske tuir hela lei maibé  prejudika ema seluk.

Aleinde kontratual no ekstra-kontratual, iha mós responsabilidade tanba risku, ida ne’e mak obrigasaun atu hadi’a ka selu ba danu ne’ebé kauza ona ba ema seluk, maske la iha kulpa ka sala ruma. Iha parte seluk iha mós responsabilidade solidária, iha ne’ebé konsidera katak, se responsabilidade tanba risku ne’e monu ba ema lubun balu, entaun, hotuhotu sei sai responsável maske ema ida mak halo sala.

Responsabilidade Sivíl iha pressupostu ka kritéria importante lima atu hatene loloos ema ida bele ka lae sai responsável ba hahalok ruma. Pressupostu sira ne’e mak hanesan Faktu, Ilisitude, Kulpa, Danu no Nexu Kauzalidade. Iha faktu ninian importa buat rua, mak hanesan asaun no omissaun, asaun rasik mak hahalok hotuhotu ne’ebé lei bandu no ema ida halo, entretantu omissaun fali mak hahalok hotuhotu ne’ebé lei haruka para tenki halo maibé ema ida la halo. Ilisitude nian rekere atu haree iha regra laran, se hahalok ne’ebé pratika ona eziste iha lei ka lae. Entretantu kulpa ninian presija haree buat rua, primeiru mak dolu ka ho lia indoneziu ema bolu sengaja ka ho duni intensaun atu fó prejuízu ba ema seluk ka viola lei no segundu mak neglijénsia ka la iha intensaun. Tuirfali mai mak danu, danu rasik hanesan naran seluk husi prejuízu ka estragus ka lakon ou iha lia indonézia ema bolu kerugian. Ikusliu ita iha kritériu ida nexu ba kauzalidade, kritériu ida ne’e mak haree relasaun entre pressupostu faktu ho danu ne’ebé ema seluk sofre ne’e.

Leave a Reply