Etimolojikamente liafuan orden ne’e mai husi Lian Latina ordo, katak kolokasaun ka arrumasaun ka tau didi’ak sasán ruma iha ninia fatin. Termu ne’e mós uza atu halo referénsia ba buat hotu ne’ebé loos. Purezemplu “Mário husik hela ninia brinkeidus sira iha ho loloos depoizde halimar hotu“, “Se nia la rai brinkeidus hirak ne’e tuir nia dalan entaun bainhira nia atu halimar fali nia sei buka la hetan“.

Tur fali ensiklopédia jeral nian, orden mak dispozisaun husi elementu ida ne’ebé iha funsaun atu harii unidade ida ka unidade husi buat lubuk ida, ho nune’e bele forma akordu ida. Orden ne’e iha sorin ida refre ba mandatu ka instrusaun ruma ne’ebé iha karáter imperativu katak tenki kumpri ho obrigatóriu, purezemplu iha Lian Indonéziu ita hotu koñese nu’udar Perintah.
Iha mós sentidu seluk husi liafuan Orden ne’e, prezemplu se iha filme ruma karik sempre mak iha ninia kontinuasaun, nune’e iha orden oan ruma atu assiste. Hanesan ne’e, “filme-nia naran” (filme dahuluk) no “filme-nia naran 2” (ba filme tuirmai). Ida ne’e refere mós ba epizódiu husi série ruma ka obra artístika ruma: epizódiu 1, epizódiu 2, nst. Kapítulu husi libru sira mós tuir orden ida ita refere daudaun ne’e purezemplu kapítulu 1, kapítulu 2, nst.
Iha área estudu seluk nian hanesan botánika no zoolojia, orden mak buat horis idaidak ninia grupu taksonomiku iha ne’ebé bele tama iha kategoria ida naran klase ka klasifikasaun. Iha orden nia laran, eziste mós subdivizaun ida matenek na’in sira hanaran família ida ne’e signifika katak orden mak kategoria ida ne’ebé eziste entre klase no família. Maske nune’e hakerek na’in koko atu la tau importánsia iha área ida ne’e atu ko’alia naruk liután, basta bele kumprende katak termu ida orden ne’e eziste iha área de estudu ne’ebé mak limita de’it iha área Direitu nian, haree to’ok fali iha Igreja Katólika nian, iha ne’ebé orden religiosa refere ba organizasaun sira ne’ebé eziste iha Igreja-nia laran iha ne’ebé membru sira saran sira-nia án ba Maromak. Purezemplu orden Jezuíta, Fransiskanu, Dominikanu, Diosezanu, Karmelitana, Kanosiana, Salezianu, nst.
Orden públika fali, mak prinsípiu lubuk ida ne’ebé instituisaun sira ne’ebé regula organizasaun sosial sira iha ba. Se mak viola orden públika signifika katak kontra hela ordenamentu jurídiku ne’ebé vigora hela ne’e.
Se itaboot sira interessadu hakarak lee kona-ba publikasaun sira seluk entaun bele klike iha artigu sira tuirmai ne’e:
Leave a Reply