Estadu ne’e iha oin hira?

Ita ko’alia kona-ba forma husi Estadu nian kerdizér ke ita ko’alia kona-ba Estadu-nia estrutura ka kompozisaun material ka oinsá Estadu ne’e organiza politikamente. Tanba ne’e presiza hatene katak, Estadu sira iha mundu ne’e oin rua de’it: Estadu Unitáriu no Estadu Federativu.

Iha Estadu unitáriu sira, fonte ba poder nian mak úniku ida de’it hodi atende ba iha povu sira iha territóriu tomak, halibur hamutuk kapasidade lejislativa, administrativa, polítika no kompeténsia konstitusional iha fatin ida de’it. Tipu Estadu ida ne’e la komporta subdivizaun interna sira. Baibain Estadu sira opta atu ezisti ho forma ida ne’e tanba razaun oioin, maibé razaun ida tamañu no aksessibilidade ne’e sempre sai razaun fundamental tanbasá sai Estadu unitáriu, no Estadu sira ne’e mak hanesan tuirmai ne’e:

Kontráriu husi Estadu unitáriu, Estadu federadu ne’e kompostu husi estadu (hakerek uza letr ki’ik ka minúskula) sira, iha pulverizasaun interna (no interdependénsia) ba poder no atribuisaun sira. Kapasidade Polítika, Administrativa no Lejislativas, fahe tiha entre kompeténsia husi entidade rejional oioin ne’ebé iha autonomia rasik maibé sempre serbisu hamutuk armoniozamente. Maske Estadu federadu ne’e fahe malun ka divididu ba iha parte barak, maibé la harahun sira-nia unidade nasional. Estadufederativu ne’e baibain iha tanba razaun jeográfika, istória, polítika, nst. no soberadnia total husi Estadu nian implika husi entidade federativu sira ne’e, iha autonomia ba ezerse sira nia poder maske limitadu. Estadu Federadu sira iha mundu mak hanesan tuirmai ne’e:

Iha mós rai balun ne’ebé konstituidu husi estadu membru sira maibé la uza dezignasaun ida estadu ne’e purezemplu hanesan tuirmai ne’e:

Oinsá mak ita bele hatene katak Estadu ida unitáriu ka federadu? Fasil! Estadu hotuhotu iha konstituisaun, no iha kedas artigu dahuluk nian sempre iha definisaun kona-ba forma ne’ebé Estadu ne’e opta ba. Haree artigu 1, alínea 1 Konstituisaun R.D.T.L. nian, imi sei hetan liafuan ida unitáriu ne’e iha ne’ebá. Ezemplu seluk, hanesan Indonézia nian karik sira temi nune’e Negara Kesatuan Repúblik Indonesia, purtantu ne’e Estadu unitáriu ida, entretantu iha nian Brazíl fali República Federativa do Brazil, nst.

Se itaboot sira iha interesse atu lee publikasaun sira seluk bele klike iha artigu sira iha okos mai ne’e:

Leave a Reply