Saida mak patrimóniu?

Liafuan ida Patrimóniu ne’e mai husi Lian Latina patrimoniu (patri, aman + monium, buat ne’ebé simu), se ita tradús loloos de’it karik bele dehan buat hotuhotu ne’ebé simu husi ema ida ne’e-nia aman, ida ne’e tanba termu ida ne’e liga istórikamente ho konseitu eransa nian.

Liafuan ida patrimóniu ne’e bele iha sentidu fundamental rua: sentidu material no sentidu jurídiku. Iha sentidu material ne’e refere ba buat hotuhotu ne’ebé halo parte ba ema-ida nian, purezemplu títulu, ninia direitu ba propriedade ba prédiu urbanu ida, nst. Ida ne’e bele entende nu’udar sasán lubuk ida ne’ebé pertense ba ema ida iha momentu ida no bele sukat ka kalkula ho osan. Ka ho liafuan seluk karik ita refere ba sasán, direitu no obrigasaun ba valór ekonómiku sira ne’ebé ema ka empreza ida iha ka sai nain ba. Entaun oinsá ho termu sira hanesan patrimóniu kultural ka istóriku sira? Hanesan ho definisaun iha leten ne’e, patrimóniu kultural no istóriku ne’e ninia na’in laós ema ida mesak maibé povu ida nu’udar ein komun. Imajina de’it hanesan ne’e: sasán ne’e ita bele dehan ita-nia rikusoin (purezemplu osan mean, kareta luxu, nst), entretantu rikusoin ne’e laós sasán de’it maibé abranje buat seluk mós purezemplu ema kualifikadu ka ho skill, kapital, direitu ba kréditu sira, no la eksplísitu de’it ba sasán.

Iha sentidu jurídiku nian fali, patrimóniu identifika ho emisfériu patrimónial nian ka direitu no vinkulasaun sira ne’ebé ema ida iha no bele avalila ho osan. Presiza hatene katak sei fahe tutan tan ba oin haat, mak hanesan patrimóniu brutu (patrimóniu ho ninia jeneralidade sira iha ne’ebé abranje ninia konjuntu husi elementu ativu no passivu sira), patrimóniu ativu (konjuntu husi ninia elementu ativu de’it), patrimóniu passivu (konjuntu husi ninia elementu passivu de’it), patrimóniu líkidu (saldu entre elementu aktivu no passivu) no patrimóniu líkidu ativo ho patrimóniu líkidu passivu depende ida ne’ebé mak predomina liu.

Patrimóniu aprezenta funsaun rua- interna no eksterna. Iha ámbitu ida funsaun interna nian, patrimóniu serve nu’udar auzíliu material ba ninia titular ka nain, nia konstitui ekstensaun natural ba personalidade jurídika nian. Funsaun interna husi patrimóniu nian mai husi forma pozitiva, hanesan temi tiha ona daudaun ne’e, maibé iha mós forma negativa bainhira nia mosu mai atu sai hanesan fali limitasaun ida ba funsaun eksterna nian, haree de’it, tanba nia sai fali kauza ba impeñorabilidade (razaun atu labele halo peñora). Entretantu iha funsaun eksterna nian, patrimóniu serve nu’udar garantia komun ida ba kredór-nia direitu sira. Iha kontestu ida ne’e, bele identifika situasaun ida atu alarga garantia patrimónial nian (atribuisaun ka fó pozisaun favorável ida ba kredór ruma) no limitasaun husi garantia patrimonial nian (hanesan kazu ba impeñorabilidade ba sasán ruma, tanba sasán balbalun labele responde ba dívida ruma no husi sasán autónomu). Hakerek na’in kumprende katak kona-ba funsaun eksternu husi patrimóniu nian ne’e todan ituan atu lee na’in sira kumprende, tanba ne’e, oinsá ho halo komentáriu?

Leave a Reply