Lei ida ne’ebé sei rezolve problema hotu-hotu.

Lei ida refere iha artigu oan ida ne’e laós buat todan ida maibé kmaan tebes ba ema ida atu halo. Maske dura minutu balun de’it hakerek na’in fiar katak sei muda imi lee na’in nia moris.

Lei saida mak ida ne’e? Lei ida be fonte imediata Direitu nian ne’e ka laós? Mai lee tiha uluk lai kona-ba saida mak eskrita lai, presiza hatene tanba buat ida naran hakerek ne’e konsiste husi utilizasaun husi sinál sira (símbolus) atu transfere ema sira-nia ideia. Nu’udar meiu atu reprezenta ideia, eskrita mak kodifikasaun sistemátika ida husi sinál gráfiku ne’ebé ne’ebé permite ema atu hatama ka hakerek lian linguajem ne’ebé ko’alia hela uza sinal vizual sira (ho eksepsaun ba Braille iha ne’ebé diferenti ituan). No intensaun prinsipál husi eskrita nian mak produsaun ba testu sira ne’ebé sei sai alvu ba atividade de LEItura nian.

Afinal Lei ida ne’e refere ba Leitura, no ida ne’e mak prosesu kognitivu  ida ne’ebé kompleksu (la simples) atu dekodifika (buka hatene sentidu) husi símbolu sira para ekstrai signifikadu ruma. Ne’e mak forma ida atu prosesa linguajen no atividade ida ne’ebé importante tebes ba sivilizasaun, tanba ideia barak ne’ebé ohin loron ita asesu ba ne’e só possível tanba matenek na’in sira uluk hakerek no husik hela sira-nia matenek ba ita ho forma ida eskrita ne’e, sira ida konta de’it ne’e sei lakon iha jerasaun ida ka rua, maibé ida ne’ebé prezerva liuhusi hakerek ne’e sei bele dura to’o tinan naruk (hare de’it ezemplu husi matenek na’in sira hanesan Aristóteles, nst).

Leitura ba konteúdu ne’ebé kualidade di’ak sei loke ema ida ninia orizonte no habelar liután nia koñesimentu, dezenvolvimentu intelektual no vizaun kona-ba mundu, no mós aumenta kapasidade ba argumenta no utiliza vokabuláriu no termu sira ho loloos, até to’o iha interpretasaun ba Lei rasik.

Ignoránsia só bele kombate uza edukasaun, no atu sai ema ne’ebé edukadu presiza lee barak. La iha ema ida mak beik, só ema barukteen mak iha. Ita hotu presiza tebes atu sai badinas atu nune’e bele hadi’a no prevene ita-nia rain husi problema sira. Halo netik ita-nia rain sai fatin agradável ida ba ita hotu atu hela no moris ba. Oinsá ho imi-nia hanoin?

Leave a Reply