Tribu termu ida ne’ebé mai husi Lian Latina Tribus katak agrupamentu husi ema sira ne’ebé unidu tanba lian, kostume, instituisaun no tradisaun sira. Termu ida ne’e orijinalmente uza atu dezigna divizaun ida husi divizaun hamutuk tolunulu ne’ebé ezisti iha tempu Romanu Antigu nian (nune’e tiha aumenta tan sai, tolunulu-resin-lima) ne’ebé forma husi sidadaun klase plebeu sira. Maibé nune’e, nune’e, ikusmai, ema romanu sira aplika termu ida ne’e ba povu seluk mós iha tempu antigidade ne’e, purezemplu Tribu Izrael nian, entretantu iha époka kolonializmu no neokolonializmu nian antropólogu sira uza termu ida ne’e nu’udar sentidu pejorativu ba “ema lubun sira ne’ebé eziste ho kultura rudimentar”.

Konseitu ida tribu ne’e ho mós konseitu sira seluk hanesan tribaliszmu, etnisidade, klaun no liñajen, sai tih fali nu’udar vísiu kolonialista no neokolonialista sira nian. Ida ne’e refere ba kategorizasaun husi siénsia antropologia iha momentu balun ne’ebé konsidera grupu ema nian balu nu’udar tribu no balu seluk ne’ebé lae, no assuntu seluk sira purezemplu termu sira hanesan “konflitus tribais” ka “perang suku” hodi refere ba komunidade sira ne’ebé ladún sofistikadu ka avansadu.
Iha Estadus Unidus, Tribu Amerikanu Rainain sira konsideradu nu’udar nasaun doméstiku ne’ebé dependente iha Estadus Unidus ninia territóriu.

Matenek na’in sira kategorzia tribu ba oin haat, mak hanesan tuirmai ne’e:
- Banda Kasadór no Halibur Na’in sira ne’ebé normalmente eziste ho tipu egalitariana;
- Sosiedade Tribal ne’ebé eziste ho estatutu no prestijiu;
- Sosiedade Tribal estratifkadu normalmente lidera husi Xefe ruma;
- Sivilizasaun, iha ne’ebé eziste ho hierarkia sosial ne’ebé kompleksu, organizadu no ho governu ne’ebé institusionalizadu.
Purtantu, Tribu sira bele dehan konsideradu nu’udar unidade polítika ne’ebé forma husi organizasaun famililar nian inklui família no klaun sira. Iha era ida agora nian, hela tribu balun de’it mak sei eziste, barak mak adapta an ho modernizasaun no balu seluk mantein nafatin sira nia tradisaun no konsideradu nu’udar povu izoladu.
Iha lian inglés ema hanaran Tribe no ida ne’e uza iha duni siénsia ida antropolojia ne’e. Maske ninia definisaun ne’e oioin no kontestadu husi matenek na’in ida ho matenek na’in sira seluk, bele dehan katak Tribu ida ne’e kompostu husi klaun sira, kerdizér ke nia boot liu klaun maibé nia ki’ik liu fali husi Reinu ka Nasaun ka Estadu. Iha lian indonéziu nian fali ema hanaran Suku, hakerek na’in fiar katak ida ne’e mak inspira denominasaun ida Suku ne’e iha divizaun administrativu Timor-Leste nian ne’ebé kompostu husi Aldeia sira, maske nune’e hakerek na’in seidauk halo peskiza ruma kona-ba tanbasá mak uza termu ida ne’e. Oinsá ho itaboot sira-nia hanoin?
Leave a Reply