Seguransa Jurídika nu’udar valór ida husi valór seluk hanesan Justisa, Ekidade, no Serteza Jurídika sira ne’ebé Direitu tane as. Direitu, nu’udar orden normativa no reguladora ba ema-nia konduta sosial hatuur iha valor sira ne’ebé promove adezaun prátika ba komunidade no ninia vijénsia. Purtantu ita analiza hela valor fundamental Direitu nian ida mak ne’e. Aleinde nu’udar valór, aumezmu tempu ho justisa, seguransa jurídika mós nu’udar fin ka objektivu husi Direitu nian.

Bazeia ba J. Baptista Machado ninia hanoin, justisa ida ne’ebé puramente ideal ne’e se la akompaña ho seguransa mak sei la iha efikásia, tanba ne’e nia intensaun ida di’ak ne’e mós lakon tiha. Seguransa sein Justisa sei reprezenta situasaun de forsa ida (imajina de’it iha estabelesimentu ba orden arbitrária ruma ne’ebé impoin uza terror). Seguransa mak lori orden no pás sosial. Laós narnaran orden sosial ida ne’ebé mak la’o tuir ema-nia interesse, maibé orden justa ida. Tanba iha ikusmai, mak pás sosial mak tenki sai ema-nia realizasaun. Seguransa tenki serbisu ba Justisa no sai lejitimu tanba nia. Orden ne’ebé estabelesidu ka mantein ho repressaun maibé la justu sei la nakfilak ba dezorden.”
Maske ierárkikamente okupa grau ida inferior kompara ho Justisa, seguransa ne’e importante tebes ba tarefa husi ordenasaun ba realidade sosial ne’ebé Direitu hakarak realiza. Iha realidade, Seguransa Jurídika haraik konfiansa ba sidadaun sira atu halo planu ba defeza ba sira-nia interesse husi sira-nia hahalok sira, bazeia ba norma jurídika sira ne’ebé vigora hela.
Ho nune’e, Seguransa Jurídika buka atu garante estabilidade husi relasaun sosial sira. Tanba ne’e, tuir regra, lei foun sira só bele de’it aplika ba kazu sira ne’ebé atu akontese iha futuru no la aplika ba situasaun no faktu sira iha passadu, tanba bele verifika situasaun injustisa ne’ebé grave. Ida ne’e refere ba prinsípiu ida naran la retroaktividade husi lei sira, iha ne’ebé prevé iha artigu 11º husi Kódigu Sivil nian.
Nune’e, bainhira lei foun ida mai atu agrava pena sira iha tipu krime balun só bele aplika de’it ba sala sira ne’ebé komete depoizde lei ne’e tama ba vigór. Ezemplu seluk mak, bainhira lei ida mai atu altera rekezitu ba validade formal husi kontratu ruma (eskritura públika, kapasidade husi kontratante sira) ne’ebé labele aplika ba kontratu sira ne’ebé selebra ona iha momentu ida nia tama ba vigór ne’e.
Art. 11º, nº 1 Kódigu Sivil – Kona-ba Lei-nia aplikasaun iha tempu nian, ninia prinsípiu jeral hateten katak “Lei só dispoin ba futuru: maske nia hetan atribuisaun atu iha efikásia retroaktiva, prezume katak nia ressalvadu tiha ba efeitu husi faktu sira ne’ebé lei atu destina ba regula.”
Seguransa Jurídika pretende atu assegura orden, liuhusi prevensaun no punisaun ba aktu ilísitu sira, serteza husi Direitu nian (liuhusi estabelesimentu ba regra sira ne’ebé klaru no asessível ba públiku), prinsípiu ida bé la retroaktividade husi lei sira no fundamentasaun ba desizaun administrativa no judisial sira.
Iha Konstituisaun RDTL nian mós prevé iha Art. 24º, nº 2 katak “Lei restritivu sira kona-ba direitu, liberdade no garantia sei iha duni karakter jerál no abstratu, labele habadak extensaun no nia asuntu prinsipál iha Lei-Inan nia laran, no labele iha efeitu ba kotuk.” no Art. 31º, nº5 KRDTL nian mós prevé katak “Lei penál labele aplika hahú hosi tempu kotuk ba mak-salak ida, bele de’it wainhira lei-foun ne’e benefisia fali ema salah na’in ne’e.“
Seguransa Jurídika tenki hakruuk ba iha Justisa atu iha efikásia (aplikabilidade prátika) ba Direitu. Ida ne’e sukat ho efikasia husi Justisa iha Seguransa Jurídika ninia funsaun bainhira, se valór ida ne’e mak laiha karik, Justisa sai de’it hanesan valór ida ne’ebé sei la bele realiza.
Seguransa Jurídika kontribui mós ba iha pás iha sosiedade: manutensaun ba orden no seguransa mak faktor ida ne’ebé korresponde ba pás: labele haluha ho saida maka akontese iha rai barbarak iha ne’ebé orden jurídika la konsege garante estabilidade iha ema sira-nia relasaun sosial sira tanba motivu polítiku – ida ne’e mak akontese, purezemplu, iha España, iha ne’ebé ezisti grupu terrorista ho naran ETA, Indonézia ho OPM, Mianmár ho komunidade Rohingya sira, nst.
Maske nune’e, nesessidade ida atu garante Seguransa Jurídika bele mosu konflitu ho Justisa (purezemplu, prizaun preventiva, prazu ba apresentasaun iha tribunal, nst.). Kona-ba ida ne’e, Prof. Doutor Diogo Freitas do Amaral, ko’alia hanesan ne’e “Ida ne’e haree fali ba lejislador, bainhira nia uza ninia prudénsia no sabedoria, atu limita minimalmente nesessáriu ba kazu sira ne’ebé iha prevalénsia ba seguransa iha fali Justisa nia leten, se labele evita karik, presiza regula matéria ida ne’ebé ho forma la grave ba iha Justisa”.
Se itaboot sira interessadu hakarak lee kona-ba publikasaun sira seluk karik, bele klike iha artigu sira tuirmai ne’e:
Leave a Reply