Saida mak ema koletiva?

Ema koletiva mak organizasaun umanu ida ne’ebé kompostu hosi ema singular sira ka hosi ema koletiva seluk, ne’ebé kria atu atinje objetivu ka interese konjuntu ida, no ordenamentu jurídiku rekoñese nia nu’udar sujeitu autónomu ida husi direitu. Ho ida-ne’e, ema koletiva iha personalidade jurídika rasik, ne’ebé possibilita nia sai titular ba direitu no obrigasaun sira, ho independénsia husi membru hirak ne’ebé integra nia.

Ema koletiva

Tuir definisaun hosi Mota Pinto, ema koletiva mak ema singular sira ka patrimóniu organizadu lubuk ida ne’ebé estruturadu atu realiza objetivu komun ka koletivu ruma, no ba ne’e ordenamentu jurídiku atribui estatutu nu’udar sujeitu direitu nian. Tanba ne’e, ema koletiva la limita de’it ba agrupamentu ema sira, maibé sai realidade jurídika autónoma ida. Nia iha patrimóniu rasik, ketak hosi patrimóniu membru sira nian, bele adkire direitu, assume obrigasaun, selebra kontratu, sai parte iha prosesu judisiál no pratika aktu jurídiku sira liuhosi ninia órgaun kompetente sira. Personalidade jurídika ida-ne’e halo ema koletiva iha ezisténsia legal rasik, independente husi ema singular sira ne’ebé kompoin nia.

Iha Teoria Jerál Direitu Sivil nian, ema sira klasifika ba kategoria rua, mak ema singular no ema koletiva. Ema koletiva rasik divide tan ba modalidade rua, mak ema koletiva públika no ema koletiva privadu.

Ema Koletiva Públika

Ema koletiva públika mak entidade sira ne’ebé integra área Direitu Públiku no ne’ebé kria atu persege diretamente interese públiku sira. Interese públiku iha ne’e la signifika de’it interese ne’ebé benefisia sosiedade, maibé interese ne’ebé komunidade polítika konsidera importante tebes to’o presiza realiza liuhosi poder no atividade administrativu Estadu nian.

Tanba ne’e, atu entidade ida bele konsidera nu’udar ema koletiva públika, la sufisiente de’it katak nia hala’o atividade sosiál ka komunidade nian. Presiza duni katak nia atua atu satisfaz interese públiku, ezerse kompeténsia públika sira no sujeitu ba dever no responsabilidade públika ho ninia naran rasik. Ema koletiva públika sira normalmente simu atribuisaun espesífika hosi lei atu realiza área determinada husi interese públiku. Atribuisaun sira-ne’e sai limite ba atuasaun nia órgaun no servisu sira. Bainhira ema koletiva públika atua liu hosi atribuisaun ne’ebé lei fó ba nia, atuasaun ida-ne’e bele konsidera ilegál. Prinsípiu ida-ne’e normalmete bolu nu’udar prinsípiu espesialidade.

Maski ema koletiva públika hotu-hotu persege interese públiku, ida-idak la persege interese públiku hotu. Kada entidade públika iha área responsabilidade próprio ida. Por ezemplu, universidade públika persege interese públiku iha edukasaun superior, enkuantu munisípiu persege interese públiku iha administrasaun lokál no dezenvolvimentu komunidade.

Ezemplu ema koletiva Direitu Públiku nian mak hanesan tuirmai ne’e:

Ema Koletiva Privadu

Ema koletiva privadu mak entidade sira ne’ebé kria ho inisiativa privadu no ne’ebé orienta ba realizasaun fins partikulares, koletivus ka institusionál sira. Maski atividade sira-ne’e bele iha impaktu sosiál, nia la ezerse poder autoridade públika hanesan ema koletiva públika sira.

Kapasidade jurídika hosi ema koletiva privadu regula iha art. 153.º KSTL, ne’ebé determina katak kapasidade ema koletiva abranje direitu no obrigasaun hotu-hotu ne’ebé nesesáriu ka konveniente atu realiza ninia fins ka objetivu sira. Esklui de’it direitu no obrigasaun sira ne’ebé natureza nia la bele haketak hosi pessoa singular, ka ne’ebé lei reserva eskluzivamente ba ema singular sira.

Ema koletiva privadu bele klasifika ba perspetiva rua, mak klasifikasaun tradisionál no klasifikasaun moderna.

Klasifikasaun tradisionál

Klasifikasaun tradisionál rasik fahe ba abordagem doutrinária no abordagem legal.

a) Klasifikasaun doutrinária

Hosi perspetiva doutrina nian, ema koletiva privadu fahe tutan tan ba:

  • Asosiasaun;
  • Fundasaun.

Asosiasaun sira bazeia liu ba elementu pesoál, tanba mosu hosi agrupamentu ema sira ne’ebé hakarak atinje objetivu komun ida. Fundasaun sira bazeia liu ba elementu patrimoniál, tanba mosu hosi patrimóniu ida ne’ebé afeta ba realizasaun finalidade determinada.

b) Klasifikasaun legal

Hosi perspetiva lei nian, ema koletiva privadu abranje:

  • Asosiasaun;
  • Fundasaun;
  • Sosiedade.

Sosiedade sira rasik bele divide ba sosiedade sivil no sosiedade komersiál.

Klasifikasaun moderna

Evolusaun organizasaun sosiál no jurídika sira lori ba aparesementu entidade foun sira ne’ebé difisil atu integra totalmente iha modelu tradisionál. Tanba ne’e, doutrina moderna admite mós kategorias seluk hanesan:

  • Partidu polítiku sira;
  • Empreza públika sira;
  • Organizasaun não-governamental (ONG);
  • Sindikatu sira;
  • Entidade relijioza sira;
  • Kooperativa sira;
  • Entidade sira seluk ne’ebé ordenamentu jurídiku atribui personalidade jurídika.

Leave a Reply