Nasaun no Estadu ne’e hanesan de’it ka?

Maske termu ida nasaun ho Estadu ne’e kuaze uza sein distinsaun, presiza hatene katak buat rua ne’e la hanesan, ida ne’e tanba nasaun ne’e atu refere ba ema lubun boot ida ne’ebé unidu ho buat komun ida purezemplu lian, istória, kultura, no maioritáriamente territóriu jeográfiku. Estadu fali la hanesan ho nasaun tanba, husi karaterístika ida katak iha Estadu ezisti instituisaun formal sira hanesan governu, inklui lei sira; iha territóriu no fronteira permanenti, no iha soberania (independénsia politika). Estadu bele de’it kompostu husi nasaun ida ka bele liu husi nasaun ida (purezemplu Impériu Romanu, Reinu Unidu, Austria-Úngria), entretantu nasaun fali bele ukun husi ukun na’in ida ka liu (purezemplu prinsipalidade sira iha Alemaña antes unifikasaun). Estadu ida ne’ebé mak kompostu husi nasaun ida de’it ne’e bolu naran Estadu-nasaun (nation-state iha lian inglés).

Ita haree beibeik katak nasaun sira iha rasik sira-nia Estadu, ezemplu ki’ik ida Timor-Leste sai nu’udar estadu-nasaun ba timoroan sira ne’ebé preenxe kritériu ba sidadania nian; Portugal fali mak estadu-nasaun ba ema portugés sira, nst. Maibé laós nasaun hotuhotu iha rasik sira-nia Estadu, purezemplu povu Kurdu ne’ebé sai rai na’in mós ba Médiu Oriente, sira la iha Estadu rasik, maibé sira-nia territóriu ne’e pertense ba Turkia, Síria, Irake, no Iraun. Ezemplu husi nasaun sira ne’ebé la iha Estadu ne’e barak tebes, bele klike iha ne’e atu haree kompletu.

Hanesan itaboot sira hotu hatene, nasaun mak grupu komunidade ne’ebé forma bazeia ba kombinasaun husi fatktor komun ruma hanesan lian, istória, etnia, kultura ka/no sosiedade. Nasaun ne’e mak identidade koletiva husi ema lubuk ida ne’ebé definidu husi karáter sira temi ona iha leten ne’e. Nasaun balun bele mós refere ba grupu étniku sira (purezemplu nasionalizmu étniku) maibé seluk fali korresponde ba afiliasaun ba konstituisaun polítika ka sosial (purezempu nasionalizmu síviku no multikulturalizmu). Nasaun ne’e baibain politizadu liufali grupu étniku, aleinde ne’e, nasaun mós defini nu’udar komunidade polítiko-kultural ne’ebé konxiénte ho ninia autonomia, unidade no interesse partikular sira.

Konsensu entre matenek na’in sira kona-ba nasaun sira mak dehan katak nasaun ne’e iha tanba konstrusaun sosial no istória. Tanba husi aspektu istóriku nian, ema sempre iha ligasaun ne’ebé metin ba iha sira-nia família, klaun, no tradisaun, autoridade territorial no rai moris fatin, maibé nosaun ida kona-ba nasionalizmu – fiar ida katak Estadu ho nasaun tenkisér la’o hamutuk nu’udar Estadu-nasaun ida ne’e seidauk sai ideolojia importante ida to’o iha sékulu XVIII-nia rohan. Oinsá ho imi-nia hanoin? Hakarak tau komentáriu ruma, bele hakerek iha koluna komentáriu nian.

Leave a Reply